16 July 2026 Editorial Team

Δοχείο διαστολής θέρμανσης: υπολογισμός, προπίεση, έλεγχος

Το δοχείο διαστολής θέρμανσης απορροφά την αύξηση όγκου του νερού όταν αυτό ζεσταίνεται, ώστε η πίεση του κλειστού κυκλώματος να μην ανεβαίνει μέχρι να ανοίξει η βαλβίδα ασφαλείας. Διαστασιολογείται από τον όγκο νερού της εγκατάστασης, τον συντελεστή διαστολής στη μέγιστη θερμοκρασία και τις πιέσεις λειτουργίας: προπίεση και τελική πίεση.

Ένα μικρό ή ξεφούσκωτο δοχείο είναι η πιο συχνή αιτία για πίεση που ανεβαίνει στα 3 bar όταν ζεσταθεί ο λέβητας και πέφτει κάτω από 1 bar όταν κρυώσει.

Με μια ματιά

Τύπος (κατά EN 12828): Vn = (Ve + Vwr) × (pe + 1) / (pe − p0), με πιέσεις σε bar υπερπίεσης.
Το νερό διαστέλλεται ενδεικτικά 1,7% έως τους 60°C και 2,9% έως τους 80°C, ξεκινώντας από 10°C.
Προπίεση: στατικό ύψος σε m / 10 + 0,2–0,3 bar. Για διώροφη κατοικία συνήθως 0,8–1,0 bar.
Με βαλβίδα ασφαλείας 3 bar, η τελική πίεση σχεδιασμού παίρνεται ενδεικτικά 2,5 bar.
Η προπίεση ελέγχεται μία φορά τον χρόνο, με το δοχείο αποσυνδεδεμένο από την πίεση του δικτύου.

Πώς λειτουργεί το κλειστό δοχείο διαστολής

Το κλειστό δοχείο έχει μέσα μια ελαστική μεμβράνη ή ασκό που χωρίζει το νερό από ένα μαξιλάρι αζώτου ή αέρα. Όταν το νερό ζεσταίνεται και διαστέλλεται, μπαίνει στο δοχείο και συμπιέζει το αέριο· όταν κρυώνει, το αέριο το σπρώχνει πίσω στο δίκτυο. Έτσι η πίεση κινείται ελεγχόμενα μεταξύ της πίεσης πλήρωσης και της τελικής πίεσης.

Τα παλιά ανοιχτά δοχεία στην ταράτσα ή στη σοφίτα φέρνουν συνεχώς οξυγόνο στο νερό, με αποτέλεσμα διάβρωση και λάσπη. Σε κάθε ανακαίνιση λεβητοστασίου τα αντικαθιστούμε με κλειστό σύστημα, βαλβίδα ασφαλείας και βαλβίδα αυτόματης πλήρωσης.

Συντελεστής διαστολής και όγκος νερού

Ο όγκος διαστολής είναι Ve = e × Vσυστ, όπου e ο συντελεστής διαστολής για τη μέγιστη θερμοκρασία λειτουργίας και Vσυστ ο συνολικός όγκος νερού: λέβητας ή αντλία, σωλήνες, σώματα, buffer.

Μέγιστη θερμοκρασία νερού	Συντελεστής διαστολής e (από 10°C)	Τυπική εφαρμογή
40°C	≈ 0,8%	Ενδοδαπέδια
50°C	≈ 1,2%	Fan coils, αντλία θερμότητας
60°C	≈ 1,7%	Αντλία θερμότητας με σώματα
70°C	≈ 2,2%	Λέβητας χαμηλών θερμοκρασιών
80°C	≈ 2,9%	Λέβητας πετρελαίου ή αερίου με σώματα
90°C	≈ 3,6%	Ξυλολέβητας, τζάκι νερού

Όταν ο όγκος νερού δεν είναι γνωστός, μια ενδεικτική εκτίμηση είναι 8–12 λίτρα ανά kW για δίκτυα με σώματα πάνελ και 12–20 λίτρα ανά kW για ενδοδαπέδια, συν τον όγκο του δοχείου αδρανείας. Στο κύκλωμα με αντιψυκτικό (γλυκόλη) ο συντελεστής διαστολής είναι μεγαλύτερος από του καθαρού νερού και λαμβάνεται από τον προμηθευτή του υγρού.

Προπίεση και τελική πίεση

Προπίεση p0: πρέπει να ξεπερνά τη στατική πίεση στο σημείο σύνδεσης, ώστε στο ψηλότερο σημείο να υπάρχει θετική πίεση και να μη μπαίνει αέρας. Πρακτικά p0 = H/10 + 0,2–0,3 bar, όπου H το ύψος σε μέτρα από το δοχείο ως το ψηλότερο σώμα, και όχι κάτω από 0,5 bar. Η πίεση πλήρωσης του δικτύου, εν ψυχρώ, ρυθμίζεται 0,2–0,3 bar πάνω από την προπίεση, ώστε να υπάρχει το απόθεμα νερού Vwr μέσα στο δοχείο.

Τελική πίεση pe: λαμβάνεται περίπου 0,5 bar κάτω από την πίεση ανοίγματος της βαλβίδας ασφαλείας. Με την τυπική βαλβίδα 3 bar των οικιακών λεβήτων βγαίνει 2,5 bar.

Απόθεμα νερού Vwr: τουλάχιστον 0,5% του όγκου της εγκατάστασης και όχι λιγότερο από 3 λίτρα. Καλύπτει μικρές απώλειες από εξαεριστικά χωρίς να πέφτει αμέσως η πίεση.

Παράδειγμα διαστασιολόγησης

Λέβητας με σώματα: 20 kW, όγκος νερού περίπου 200 L, 80°C, ψηλότερο σώμα 6 m πάνω από το δοχείο. Ve = 0,029 × 200 ≈ 5,8 L. Vwr = 3 L. p0 = 0,6 + 0,3 ≈ 0,9, στρογγυλεμένο στο 1,0 bar. Συντελεστής πιέσεων (2,5 + 1) / (2,5 − 1,0) ≈ 2,33. Vn = (5,8 + 3) × 2,33 ≈ 20,5 L, άρα επιλέγουμε δοχείο 24 L.

Αντλία θερμότητας με buffer: συνολικός όγκος 300 L, μέγιστη θερμοκρασία 55°C (e ≈ 1,45%). Ve ≈ 4,4 L, Vwr = 3 L, ίδιες πιέσεις: Vn ≈ 7,4 × 2,33 ≈ 17 L, δηλαδή δοχείο 18 ή 24 L. Προσοχή: πολλές αντλίες θερμότητας έχουν ενσωματωμένο δοχείο 5–8 L, που αρκεί για το δικό τους κύκλωμα αλλά όχι όταν προστεθεί δοχείο αδρανείας μεγάλου όγκου.

Προσοχή: ανάμεσα στο δοχείο και τον λέβητα δεν μπαίνει απλή βάνα που μπορεί να κλείσει κατά λάθος· τότε το κύκλωμα μένει χωρίς προστασία διαστολής. Αν χρειάζεται απομόνωση για συντήρηση, χρησιμοποιείται ασφαλισμένη βάνα ή ειδικός ταχυσύνδεσμος δοχείου.

Τύποι δοχείων: θέρμανση, ζεστό νερό, ηλιακά

Δοχεία θέρμανσης (κόκκινα): για κλειστά κυκλώματα νερού θέρμανσης και ψύξης. Για μεγάλες εγκαταστάσεις υπάρχουν δοχεία μεγάλου όγκου, όπως τα HANSA FLEX 150–300 L.
Δοχεία πόσιμου νερού (λευκά ή μπλε): με μεμβράνη κατάλληλη για πόσιμο νερό. Μπαίνουν στην κρύα είσοδο του μπόιλερ λεβητοστασίου, γιατί η αντεπιστροφή εμποδίζει τη διαστολή να γυρίσει στο δίκτυο ύδρευσης.
Δοχεία ηλιακών: αντέχουν υψηλότερες θερμοκρασίες και γλυκόλη· διαστασιολογούνται και με τον όγκο των συλλεκτών, για την περίπτωση ατμοποίησης.

Όλοι οι τύποι σε διάφορα μεγέθη υπάρχουν στα δοχεία διαστολής μας, από HANSA.

Έλεγχος και συντήρηση

Η προπίεση μετριέται με μανόμετρο ελαστικών στη βαλβίδα του δοχείου, αφού πρώτα απομονωθεί και αδειάσει η πλευρά του νερού· με πίεση στο δίκτυο η μέτρηση δεν έχει νόημα. Αν η προπίεση έχει πέσει, συμπληρώνεται με άζωτο ή αέρα. Αν βγαίνει νερό από τη βαλβίδα αέρα, η μεμβράνη έχει σκιστεί και το δοχείο αλλάζει. Χαρακτηριστικά σημάδια προβλήματος είναι η μεγάλη διακύμανση πίεσης μεταξύ κρύου και ζεστού κυκλώματος και η βαλβίδα ασφαλείας που στάζει.

Ένα πρακτικό τεστ: με το δίκτυο κρύο σημειώστε την πίεση στο μανόμετρο του λέβητα και ξαναδείτε τη στη μέγιστη θερμοκρασία. Σε σωστά διαστασιολογημένο και ρυθμισμένο δοχείο η αύξηση είναι ενδεικτικά 0,5–1 bar. Αν η πίεση φτάνει κοντά στα 3 bar, είτε το δοχείο είναι μικρό για τον όγκο του δικτύου, είτε η προπίεση είναι λάθος, είτε η πίεση πλήρωσης είναι υπερβολική. Ο έλεγχος αυτός γίνεται εύκολα στο ετήσιο service του λέβητα ή της αντλίας θερμότητας.

Τι προτείνουμε

Υπολογίστε το δοχείο με τον πραγματικό όγκο νερού και τη μέγιστη θερμοκρασία, ρυθμίστε την προπίεση από το ύψος του κτιρίου πριν την πλήρωση και ελέγχετέ την κάθε χρόνο. Για επαγγελματικές παραγγελίες και τεχνική υποστήριξη σε έργα, επικοινωνήστε μέσω της σελίδας χονδρικής για επαγγελματίες.